PACSO yamaliza mradi wa PETS, yagundua mazuri, mabaya fedha za umma

IMEANDIKWA NA HAJI NASSOR, PEMBA

WAPO walionadhani kuwa, suala la ufuatiliaji wa rasilima za umma ‘PETS’ wala wananchi haliwahusu kamwe.

Wakidhani kuwa, hilo ni jukumu la serikali kuu pekee, na hasa kwa vile rasilima hizo iwe fedha au vitu vyengine, vimetolewa na serikali yenyewe.

Ufuatiliaji wa rasilima za Umma ‘PETS’ ni ule mpango ama utaratibu wa kwa kundi la watu, mtu mmoja mmoja au taasisi yoyote kufanya ufuatiliaji.

Ufuatiliaji wa rasilimali za umma, hauna maana kuwa, kwa mfuatiliaji anaingilia majukumu ya serikali au mfadhili anaejenga jengo la umma mfano skuli au hospitali.

Kazi hii ya ufuatiliaji wa rasilimali za umma, katika miaka kadhaa ilikuwa maarifu zaidi Tanzania bara, kwa kule wananchi kuhoji, kuuliza na kutaka ufafanuzi wa matumizi ya fedha za umma.

Wananchi kadhaa wa Tanzania bara kuanzia ngazi ya kata hadi mkoa, walizoeshwa kuwa na mikutano ya kujadili bajeti za utekelezaji kuanzia ngazi ya kata.

Ambapo hapo walikuwa na nguvu za ufuatiliaji wa fedha za umma, zinavyotumika na wakati mwengine hadi wananchi kuikataa miradi.

Pengine waligundua kuwa, gharama za ujenzi na thamani ya miradi husika, mfano ujenzi wa vituo vya afya hauendani.

UZEOFU WA ZANZIBAR
Zanzibar suala hili wala halikua maarufu masikioni na machoni mwa wananchi, na hata viongozi wenyewe, wakidhani kuwa fedha za umma, hakukua na mtu mwenye ubavu wa kufuatilia.

Ingawa Katiba ya Zanzibar ya mwaka 1984 kifungu cha 23 kimeweka bayana, haki na uhuru wa wananchi kusimamia ufuatiliaji wa rasilima za umma.

Ambapo kifungu hicho cha 23 (3) kimesema ‘watu wote watatakiwa na sheria kulinda vizuri mali ya Zanzibar na kwa pamoja, kupiga vita aina zote za uharibifu na ubadhirifu na kuendesha uchumi wa Zanzibar kwa makini.

Hapa tunajifunza kuwa, suala la ufuatiliaji wa rasilima za umma kwa Zanzibar, kumbe lipo kikatiba, na ndio maana hata Baraza letu la Wawakilishi, limeanzisha sheria ya Manunuzi kwa lengo la kulinda fedha za umma.

PACSO INAFANYAJE?
Mwenvuli wa Asasi za Kiraia kisiwani Pemba ‘PACSO’ ni moja ya asasi iliyokusanya zaidi ya asasi 50 za Pemba, wakiwa na malengo kadhaa.

Moja ya majukumu yake, ni kuhakikisha wanachama wao ambao ni asasi moja moja, kuwa na uwezo wa kujisimamia wenyewe, badala ya kutegemea wafadhili moja kwa moja.

Katibu Mkuu wa ‘PACSO’ Sifuli Ali Haji, anasema walianzisha PACSO tokea mwaka 2005, na tayari wameshapata miradi kadhaa.

Mmoja wa miradi anasema ni ule wa mwaka 2016, ambao ulikuwa unalenga kufanya ufuatiliaji wa rasilimi za umma, ambapo hapo, waliangalia ujenzi wa barabara kwa kiwango cha kifusi.

Mradi huo ulihusisha baadhi ya barabara zilizomo wilaya ya Wete na Micheweni kwa wakati huo, ambapo waliupata baada ya kuuomba kwa wafadhili wao the foundation for Civil Society ya Tanzania bara.

PACSO, ilifanikiwa tena kuutia mikononi mradi mwengine wa ufuatiliaji wa rasilima za umma, safari hii ukitekelezwa kwa mkoa wa kusini Pemba.

Mradi huu kwa mujibu wa Mwenyekiti wa bodi ya PACSO Ali Mohamed Shela, anasema uliangalia ufuatiliaji wa rasilimali za umma kwenye ujenzi wa skuli.

“Ule mradi kama huu ule wa mwaka 2016, uliangalia ujenzi wa matumizi ya fedha kwa barabara za kiwango cha kifusi za Mkoa wa kaskazini Pemba, lakini huu umetekelezwa Mkoa wa kusini Pemba,’’anasema.

Mwenyekiti huyo wa Bodi, alisema kiasi cha shilingi milioni 34, zilitumika katika ujenzi wa skuli hizo, ambapo wao waliangalia suala la ushirikishwaji wa wananchi.

Jambo jengine ambalo waliliangalia, ni iwapo fedha hizo zilitumika vyema, na hasa suala la wananchi kuanza kushirikisha kuanzia mwanzo hadi mwisho.

Mratibu wa mradi huu Mohamed Najim Omar, anasema baada ya uzinduzi, kilichofuata ni kuzijengea uwezo kamati za skuli, shehia na maafisa wengine.

Anasema, lengo hasa ilikuwa ni kuwapa elimu wanakamati hizo za skuli za Madungu na Chambani, ili kisha waweze kuhoji, kufuatilia na kuuliza juu ya matumizi ya rasilima za umma.

Anasema, mradi huo waliugawa kwa awamu mbili, ambapo ya kwanza ilikuwa ni kuutambulisha mradi na kufanya mafunzo kwa wadau husika, ambapo zaidi ya washiriki 50 walishiriki.

“Ndani ya hao, 50 wapo wenye ulemavu, waandishi wa habari, watendaji wa baraza la mji Chake chake, watendaji wa wizara ya Elimu, Wizara ya fedha, ZAECA pamoja na baadhi ya watendaji wa PACSO,’’anasema.

Mratibu, anasema baada ya kumalizika kwa shughuli kadhaa ndani ya awamu ya kwanza, kisha awamu ya pili iling’oa nanga kwa kasi kubwa.

Ambapo, sasa zile kamati ambazo zilishapewa mafunzo ya ufuatiliaji kwenye awamu kwanza ya mradi, sasa zilijengewa uwezo ili kuandaa ripoti.

Anasema mradi ulitaka kuona moja kwa moja, namna ambavyo rasilimali za umma zimetumika kwenye mirdi ya ujenzi kwa skuli za msingi za Madungu na ile ya sekondari ya Chambani.

“Mradi ulielekeza nguvu ya utekelezaji wizara ya Elimu tena ni kwenye skuli ya Madungu wilaya ya Chake chake na ile ya sekondari ya Chambani wilaya ya Mkoani mkoa wa kusini Pemba,’’anafafanua.

Katibu mkuu wa ‘PACSO’ Sifuni Ali Haji, anasema kamati hiyo ambayo iliundwa na wajumbe 20 kutoka taasisi za ZAECA, Wizara ya fedha, baraza la mji Chake chake, waandishi wa habari, kundi la wenye ulemavu pamoja na wahandisi wa kujitegemea.

Kisha kamati hii ilipewa mbinu ya kutengeneza madodoso maalum, ambapo kazi hii iliongozwa na mtaalamu kutoka Afisi ya mtakwimu mkuu wa serikali kisiwani Pemba.

Akizungumza kwenye mafunzo hayo, Mwenyekiti wa bodi ya ‘PACSO’ Ali Mohamed Shela, alisema anatarajia kamati hiyo iibuke na matokeo ya mradi kama ilivyo lengo la asasi yao.

“Mafunzo haya ni makusudio maalum kwa kamati hii, ambayo inakwenda kwa jamii kukusanya taarifa za ujenzi wa majengo ya skuli, na kisha kutueleza ikiwa rasilimali za umma zimefanywa kisheria,’’anasema.

Ingawa Mratibu wa mradi Mohamed Najim Omar, anasema baada ya Kamati hiyo kukusanya taarifa wakiongozwa na madodoso hayo, kisha walikabidhiwa ripoti.

“Tayari ripoti hiyo kabla ya kuiwasilisha kwa wafadhili, kwanza iliwasilishwa mbele ya wadau na kutoa changamoto na hoja zao mbali mbali, ambazo zililenga kuimarisha ripoti hiyo,’’anasema.

Mratibu anasema, lengo la kuiwasilisha kwa wadau ripoti hiyo, ni kujiridhisha kwa vile walikuwa nao bega kwa bega, tokea kuanza kwa mradi huo mwezi Julai mwaka 2019.

MATOKEO YA MRADI
Moja kati ya jambo kubwa, ambalo ‘PACSO’ wanasema wanajivunia ni jamii kupata hamasa ya kufanya ufuatiliaji wa rasilimali za umma, jambo ambalo hapo kabla halikuwepo.

Jengine ambalo wanasema ni kama matunda ya mradi ni kuharakisha ujenzi wa skuli hizo, ambao awali kabla ya mradi ulianza kwa kusua sua.

Mratibu huyo anasema, hata kule kukubaliwa na wizara ya Elimu na baraza la mji wa Chake chake, kuutekeleza mradi huo ndani taasisi zao, sio jambo dogo.

“Unajua kuwa, mradi huu kama vile unafuatilia matumizi ya fedha za serikali, sasa maafisa wa taasisi hizi kukubali kuutekeleza, ni matokea pia ya mradi,’’anasema.

Hata Katibu mkuu wa ‘PACSO’ Sifuni Ali Haji, anasema jengine ambalo wanajivunia baada ya kumalizika kwa mradi huo, ni wananchi kuwa na muamko wa ufuatiliaji.

Aidha Sifuni anasema, matokeo mengine ambayo ni makubwa ni kufanikiwa kutekeleza mradi na kumalizika kwa wakati, kwani sasa wameshaituma ripoti kwa wafadhili.

WADAU WA MRADI WANASEMAJE
Kassim Ali Omar ni Makamu Mwenyekiti wa kamati ya ufuatiliaj wa rasilimali za umma ‘PETS’ ambayo iliasisiwa na mradi huo ulioendeshwa na PACSO, anasema mradi huo ni wa aina yake.

Anasema mradi huo kwa upande wao, baada ya kukusanya taarifa na kuandika ripoti waligundua ushirikishwaji wa mdogo wa kamati husika.

“Lakini pia hakuna utamaduni mzuri wa wanakamati za skuli na zile kamati za maendeleo, kuhudhuria kwenye vikao, jambo linalopelekea kukosa taarifa mtiririko,’’anasema.

Lakini mjumbe wa kamati hiyo Robart Migua Ndalami, anasema kamati hiyo iligundua kuwa, bado baadhi ya taratibu hazifuatwi za matumizi ya fedha za umma.

“Upo utaratibu ambao una dalili za harufu ya rushwa, maana wananchi na hasa wanakamati, hawafahamu namna ya kupokea bajeti na matumizi yake,’’anasema.

Mjumbe Suleiman Mansour kutoka kundi la watu wenye ulemavu, alisema lazima sasa kazi zote za ujenzi kwa majengo ya umma, zabuni zake ziwe wazi.

Anasema, yapo majengo yamekuwa yakikosa zabuni za hadhari na kisha fedha zake wananchi na kamati husika kukosa kuzifuatilia kwa karibu.

Afisa Mdhamini wizara ya Elimu na Mafunzo ya Amali Pemba, Mohamed Nassor Salum, alisema mradi huo ni mzuri ingawa kwao wamekuwa wakifuata maagizo yote ya manunuzi na ujenzi.

“Wakati mwengine taarifa za ujenzi na matumizi hukumbwa na utoro wa wanakamati, hivyo inawezekana waliohojiwa ikawa ni wale watoro, lakini wizara inajitahidi kutoa taarifa,’’anasema.

Anasema, wamekuwa wakipokea maombi ya ujenzi wa majengo ya skuli, hivyo anaamini suala la kushirikishwa bila shaka huanzia hapo.

Mtendaji wa Baraza la Mji Chake chake Khatib Bakar, amesema mradi ulioandeshwa na PACSO, umewaamsha watendaji wao, hasa katika kuzingatia matumizi sahihi ya fedha.

Alisema ingawa zipo taratibu za manunuzi na ujenzi, lakini mradi huo umewapa nguvu, kuona sasa taratibu zilizopo zinafuatwa kikamilifu.

Sheha wa shehia ya Chambani wilaya ya Mkoani, Omar Abdalla anasema mradi huo wa ufuatiliaji wa rasilimali za umma ni mzuri, na umewapa mwamko wa kufuatilia.

Anasema, sasa mradi wowote utakaochomoza ndani ya shehia yake, anaweza kujua kuhoji na kuuliza namna ambavyo utatekelezwa.

“Mradi ulioaendeshwa na PACSO wa ufuatiliaji wa rasilimali za umma ‘PETS’ ambao ulifanyakazi ndani ya shehia yangu, umetuamsha na kutupa uthubutu kwa sasa,’’anasema.

Asha Mohamed Omar wa Madungu wilaya ya Chake chake, anasema mradi huo ni mzuri maana umewagusa moja kwa moja.

Mwalimu mkuu skuli ya sekondari Chambani, Sinani Zubeir Faki, anasema kwa sasa, ujenzi wa madarasa umeshakamilika kwenye skuli yake, na mradi wa ‘PETS’ ulikuwa chachu.

“Pengine leo hii kama mradi wa ufuatiliaji wa rasilimali za umma ‘PETS’ haukupita kwenye skuli yangu, huwenda twengezorota na kuchelewa kuhamia,’’alieleza.

MAPENDEKEZO KUTOKA PACSO
Fedha za ujenzi wa majengo ya umma, lazima ziwe wazi, kuanzia siku ya kwanza ya kutangaaza zabuni pamoja na ufunguzi wake.

Jengine ambalo Mratibu wa mradi huu Mohamed Najim Omar anapendekeza, wananchi wapewe furasa ya kuchagua miradi waitakayo na kushirikishwa.

Katibu mkuu wa ‘PACSO’ Sifuni Ali Haji anasema, kumbu kumbu za ujenzi na matumizi ziwepo katika kila eneo, mfano skuli na wizara husika.

Anapendekeza pia, kuwepo kwa mfumo ambao wananchi wanaweza kuhoji na kuuliza jinsi ya mradi unavyotekelezwa na kujua bajeti hiyo inatoka wapi.

Wiki iliyopita, kwenye mkutano wa tathmini uliofanyika Kiwanda cha Mafuta ya Makonyo Wawi, Katibu Mkuu wa PACSO Sifuni Ali Haji, alizitaka NGOs kuacha woga.

“Mradi kama huu, wapo wengine tumekuwa tukiwaalika, lakini hawahudhurii kwa woga, wakati kasi ya serikali ya awamu ya nane ilivyo, nasi tumekwenda sambamba,’’anasema.